Milikowski omslagFloor Milikowski schreef met Van wie is de stad een bestseller over de verwording van Amsterdam tot een stad voor hoger opgeleiden, meer verdienenden en toeristen. Het is een behoorlijk zwart beeld over een stad die ten ondergaat aan het eigen succes. Het leest bedoeld of onbedoeld als een aanklacht tegen het politieke bestuur en de beleidsafdelingen van de stad.

Een boek voor publiek debat
Een levendig boek, een plezier om te lezen; een soort cultuurgeschiedenis van de Amsterdamse stadsontwikkeling in de afgelopen decennia. Een boek dat voor de vakwereld van stadsontwikkelaars misschien niet zo heel veel nieuws bevat, maar het belang van het boek ligt dan ook ergens anders. Met kennis van zaken en gebruikmakend van de stemmen van heel veel mensen uit die vakwereld weet zij buiten elk vakjargon te blijven en een toegankelijk verhaal te schrijven over vastgoedontwikkelingen, over gentrification, over het verdwijnen van de middengroepen en vooral over de onstuitbare groei van het toerisme. Daarmee bereikt ze een breed publiek. Dat kan effect hebben op de publieke opinie en uiteindelijk hopelijk ook op politiek en beleid.

De lusten en lasten van toerisme
De nadruk ligt wel wat erg op het toerisme. Hoewel ik het sterk vind hoe zij weinig heel laat van de gedachte dat de stad rijk wordt aan toeristen. De baten wegen maar nauwelijks op tegen de lasten. En erger nog de baten gaan naar gewiekste ondernemers, terwijl de overheid opdraait voor de lasten, van ambulance tot politie. En erger nog is vooral ook het gebruik van het publiek domein, waar bewoners worden verdrongen door toeristen, maar dat wel moet worden onderhouden op kosten van de Amsterdamse bevolking. ‘Rondvaartboten, hop-on-hop-off bussen, fietstours, wandelroutes, bustours, het zijn stuk voor stuk goudmijnen die intensief gebruik maken van de publieke ruimte.’

Die nadruk op toerisme wreekt zich een beetje als er in het boek weinig aandacht overblijft voor andere stadsdelen dan die binnen de ring. De Bijlmer, Nieuw-West, IJburg; hoe verhouden binnenstad en buitenwijk zich tot elkaar. Is de stad ook van de buitenwijkbewoner?
Een andere opmerking heb ik over haar vastgoedhoofdstuk. Milikowski beschrijft natuurlijk de uitwassen in de woningmarkt, maar graaft niet dieper naar de oorzaken van wat economen de ‘financialisering van de ruimte’ noemen. Het probleem zit niet alleen bij de Prins Bernards van de stad. Misschien is uieindelijk wel belangrijker hoe de grote en internationaal werkende beleggers omgaan met de belangen van de stad.

Poltieke aanklacht
Gaandeweg wordt het boek een flinke aanklacht naar met name het nu nog net zittende college van B&W. Eerst krijg je uit haar boek nog het idee dat de politiek achter de feiten aanloopt en geen problemen wil zien tot het echt niet meer anders kan. Langzaamaan ontstaat het beeld van een stad met blinde ambitie die het grote geld najaagt en faciliteert. Alle ideeën over organische stadsontwikkeling zijn overboord gezet. Regels worden geschonden en de belangen van burgers niet langer beschermd tegen dat grote geld. Politiek en ambtenaren werken daar gezamenlijk aan mee. Milikowski citeert Chris Keulemans: ‘Veel mensen die het goede willen maar het  tegenovergestelde creëren’. Individueel staan veel mensen binnen het stadsbestuur inderdaad voor een gemengde, diverse stad, maar het collectieve resultaat pakt kennelijk anders uit. Het is niet langer een stadsbestuur dat achter de feiten aanloopt, maar bewust de ontwikkelingen mogelijk maakt. Floor Milikowski zal haar boek misschien niet in politiek vaarwater willen trekken. Maar ik kan het niet anders lezen dan als een aanval op het huidige stadsbestuur en ambtelijk apparaat.

Ik ben benieuwd hoe haar boek valt in politiek Amsterdam en in de beleidswereld van de verschillende diensten. Of je bent het niet met haar eens omdat je vindt dat het prima gaat met de stad of eigenlijk ben je het wel met haar eens, maar dan moet het toch ongemakkelijk voelen dat je in feite zo weinig invloed hebt op de ontwikkelingen.

Floor Milikowski: Van wie is de stad - De strijd om Amsterdam. Atlas Contact. Op de site van de uitgever is het eerste hoofdstuk gratis te lezen.

Parkwijk Haarlem3 Mobile‘Haarlem alleen voor de rijken?’ Onder die titel hadden we ook in mijn eigen woonplaats in de aanloop naar de verkiezingen voor de gemeenteraad een debat over de woningmarkt.
Ik ging er niet zozeer heen om de standpunten van de politieke partijen te horen, die waren weinig verrassend en met twaalf partijen die aan het woord mochten komen is er niet veel ruimte voor verdieping. Toch was het een levendige en interessante bijeenkomst door verschillende inhoudelijke bijdragen. Ik wist altijd al wel dat Haarlem behoorlijk gesegregeerd is, maar deze avond gaf mij een scherper beeld.

Zijlweg Haarlem MobileVerdringing door Amsterdammers
Haarlem is, vooral bij Amsterdammers die hun eigen stad te duur vinden, bijzonder populair. Maar ook voor hen wordt Haarlem onbetaalbaar en is er nauwelijks aanbod, niet in de koopmarkt en niet in de huurmarkt. Om nog maar te zwijgen voor Haarlemmers die het huis van hun ouders willen verlaten of doorstromen. Zij worden uit de markt gedrukt door de toestroom van buiten.
We praten dan wel over de populaire wijken van Haarlem. In bijvoorbeeld Schalkwijk, met ruim 30.000 inwoners de grootste naoorlogse uitbreidingswijk van Haarlem, ligt de vierkante meter prijs op zestig procent van die populaire wijken.


Evicted‘Home is the center of life’, schrijft Matthew Desmond in Evicted – Poverty and profit in the American City. Acht families zijn de rode draad in zijn boek, families voor wie een dak boven het hoofd niet vanzelfsprekend is. Die families staan voor miljoenen Amerikanen die met regelmaat uit huis gezet worden omdat zij de huur niet kunnen betalen. Desmond schreef een magistraal boek met verhalen die zo uitzichtloos zijn, dat je het boek met regelmaat moet wegleggen omdat zoveel ellende niet te behappen is. ‘Home is the center of life’, maar als je geen ‘home’ hebt kom je in een spiraal van armoede, werkloosheid en criminaliteit terecht. In Nederland is het niet anders: eerst huisvesting en dan aanpak van problemen, andersom werkt niet.

Uitzetting veroorzaakt armoede
Huisvesting is een basisrecht voor iedereen. En een eeuw lang was het in de VS net als elders gebruik om zo’n 30 procent van je inkomen te besteden aan woonlasten. Dat was vroeger, inmiddels betaalt het merendeel van de armen in de VS meer dan de helft van hun inkomen aan huur. Dat lukt dus velen niet en huisuitzetting is het gevolg. In Milwaukee (waar de auteur zijn boek op heeft gebaseerd) wordt in een jaar tijd 1 op de 8 arme huurders geconfronteerd met uitzetting en vreest een zelfde aantal huurders dat dat binnenkort staat te gebeuren.
Huisuitzetting betekent een leven op straat, in verlaten slooppanden, in opvangcentra, bij familie. Maar het betekent nog veel meer. Uitzetting is niet alleen een gevolg van armoede, het is de belangrijkste veroorzaker van armoede. Het verbreekt gemeenschappen, het duwt kinderen in de criminaliteit, het maakt het onmogelijk om regelmatig werk te hebben, veroorzaakt ziekte en depressie.

saskia sassen MobileDe ‘financialisering’ van de economie ondermijnt onze steden. Socioloog en econoom Saskia Sassen vertelde erover in de Balie op 29 november j.l. Zij schetste een wereld waarin vastgoed (en de financiering daarvan) er niet is om te worden gebruikt voor huisvesting van bewoners, bedrijven of maatschappelijke instellingen, maar waarin het de onderlegger is voor een reeks van financiële constructies en producten waarmee maximaal geld te verdienen is. Haar verhaal geeft voeding aan het project De rechtvaardige stad, een initiatief van Wouter Veldhuis van MUST en Simon Franke van Trancity.

Uitstoting
Al was de boodschap van Sassen duidelijk, haar verhaal in de Balie was niet altijd even helder. Maar geïnspireerd trok ik een boek van haar uit 2015 uit de kast. Toen aangeschaft, maar nog niet gelezen. Uitstoting, brutaliteit en complexiteit in de wereldeconomie is de Nederlandse titel. Een breed verhaal over armoede, milieuvernietiging, maar vooral ook over het financiële systeem. In een hoofdstuk in het boek (Het financiële systeem en zijn ‘vermogens’: crisis als systeemlogica) beschrijft ze wat er sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw is veranderd. Tot die tijd hadden we een Keynesiaans model waarin de welvaarsstaat erop was gericht dat iedereen mee kon doen. Volledige werkgelegenheid en een vangnet voor als het misging. Dat was ook in het belang van de grote bedrijven. Met meer arbeid werd door hen meer geld verdiend en meer arbeiders (met inkomen) betekende meer consumenten en verkoop van producten. Inclusie was toen de logica van het systeem, uitstoting lijkt volgens Sassen de logica van deze eeuw. In die ontwikkeling zijn de financiële instellingen meegegaan. Banken hebben een rol in de reële economie. Ze leveren bijvoorbeeld een product (lening) waarvoor je een prijs betaalt (rente). Met die lening kan je een huis kopen of een bedrijfsinvestering doen. Maar nu faciliteren de banken ook de financialisering van de economie.

BindingFoto SmallEen uitgever maakt fysieke boeken voor verkoop via boekhandel en webwinkel en opent een extra markt met een epub versie, meestal voor een wat lagere prijs dan het ‘echte’ boek. In februari van dit jaar publiceerde trancityxvaliz Binding Genoeg, de stad en het geheim van aangenaam samenwonen, een essay van Annemarie Kok in onze nieuwe serie Stadsessays. We kozen voor een andere aanpak dan gebruikelijk: de focus lag op gratis downloads met als ‘bijproduct’ een gedrukte versie. We maken negen maanden later de balans op.

Digitale publicaties
In een recente blog inventariseert Michiel van Raaij, hoofdredacteur van Architectenweb, de ontwikkelingen van digitale architectuurboeken; waar niet veel schot in zit. Van Raaij wijt dat voornamelijk aan de formats van e-publicaties, die te weinig mogelijkheden bieden voor illustraties en zonder foto’s en illustraties is een architectuurboek niet compleet. Natuurlijk kan je ook epubs maken met illustraties etc, maar dat maakt het wel meteen veel duurder en ingewikkelder, dus hij heeft een punt. Maar ook in ‘gewone’ leesboeken ontwikkelt de markt voor epubs veel trager dan verwacht. In de Verenigde Staten loopt de verkoop op dit moment zelfs terug. Het blog van Michiel van Raaij was voor mij aanleiding om eens te kijken hoe het ons met Binding Genoeg is vergaan.

Hoe gaat het verder met de Binckhorst, een binnenstedelijk bedrijventerrein van 130 hectare  in Den Haag. I’M BINCK van urban curators Sabrina Lindemann en Bram Heijkers organiseerde begin oktober weer een I’M Binck-festival. Binnen het festival was een discussie over programma en toekomst van het gebied. De inzet is organische groei en transformatie met de combinatie van oude en nieuwe industrie met woningbouw en recreatie. Op de bijeenkomst kon je bijna voelen dat het gebied op een kantelpunt zit. Komt dat diverse stadsprogramma met maatschappelijke waarden er, of is de druk van de (woning)markt te groot?

Binckhorst1
Kernwaarden
Met belanghebbenden uit het gebied formuleerde I’M BINCK de kernwaarden van het gebied. Vijf worden er kort uitgewerkt: 1. Authentiek, ambachtelijk werk-woongebied; 2. Rauwe, spannende rafelrand(en) in de stad; 3. Grote diversiteit, leidend tot ontmoeting en innovatie; 4. Dynamische experimenteerruimte, altijd in beweging; 5. De verrassende Haagse waterkant. Hier na te lezen.
De kwaliteiten en mogelijkheden van het gebied komen daarin helder naar voren. Maar daar ging de bijeenkomst niet over. Iedereen  onderschrijft die kernwaarden. Kan je ze ook realiseren? Jaren gebeurde er weinig in de Binckhorst vanwege de financiële crisis, alleen de leegstand groeide. Daar komt verandering in. Er is investeringskracht en ook Den Haag voelt de druk op de woningmarkt toenemen.


20170629 155840 MobileHull, havenstad in Noordoost Engeland, heeft een beroerde reputatie. Armoede en werkloosheid. Verval na het verdwijnen van de visserij. Sindsdien staat Hull bekend als een stad waar je niet moet zijn. Op alle ‘foute’ lijstjes staat Hull bovenaan. Die cijfers kloppen vast wel, maar er is meer dan statistiek.

Na vijf dagen Hull ga je van de stad houden. De bewoners zijn toegankelijk, direct en enorm behulpzaam. En je ‘proeft’ de dynamiek; er wordt geïnvesteerd en overal zijn nieuwe initiatieven. Dit jaar is Hull UK City of Culture en dat wordt in de hele stad gevierd.

Poes Carfield in Boekhorststraat Mobile

Vier meiden van de Johan de Witt school aan de Hooftskade in de Haagse Schilderswijk komen aarzelend binnen om poes Garfield te aaien die op haar gemak in de etalage ligt van de pas geopende ruimte 'What 's happening?’  in de Boekhorststraat. Zij kennen Garfield  die regelmatig zwerft tussen hun school, de Koningstraat en de Boekhorststraat. Bijna iedereen die hier woont, werkt of naar school gaat, kent Garfield en, als het even kan, wordt hij geaaid. De kat zorgt voor verbinding tussen mensen
en wijken.

Cristina Martins, sinds enkele weken eigenaar van kunst- en expositieruimte ‘What’s happening?’, ziet onmiddellijk een verhaal in Garfield. 'Gisteravond was er een bijeenkomst met de nieuwe ondernemers in de straat over de promotie van de Boekhorststraat als ‘makerskwartier’ en over het bereik van meer publiek. Dat Garfield op zijn manier publiek trekt, had niemand gisteravond kunnen bedenken. Garfield zou ons marketinginstrument kunnen worden’.

'Misschien zijn er meer mensen die het leuk vinden om hem te tekenen of een verhaal over hem te vertellen. Misschien wel de leerlingen van de Johan de Wittschool? Het zijn nog maar ideeën die door mijn hoofd spoken’, zegt Cristina. Dat kan hier allemaal want 'What's happening?'  is een ruimte waar verhalen verbeeld worden in foto's, tekeningen, films en objecten.

Abonneer u nu op de nieuwsbrief over onze publicaties en programma’s